สารานุกรมพืชในประเทศไทย
(The Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   

ผักแว่น

ผักแว่น, วงศ์
วันที่ 12 กรกฎาคม 2549

OXALIDACEAE

วงศ์ Oxalidaceae จัดอยู่ในอันดับ Oxalidales เป็นไม้ล้มลุก ไม้พุ่มขนาดเล็ก หรือไม้ต้น ใบส่วนใหญ่เป็นใบประกอบ เรียงสลับ มีดอกที่สมมาตร ส่วนของดอกมีจำนวน 3-5 มีก้านกลีบดอก (clawed) เกสรเพศผู้มีความยาว 2 ขนาด ยอดเกสรเพศเมียเป็นตุ่ม รังไข่ยาวกว่าฐานดอก (torus) ผลแห้งแตก (capsule) ตามยาวเป็นสัน และเมล็ดมีเยื่อหุ้ม

วงศ์ผักแว่นทั่วโลกมีจำนวนกว่า 770 ชนิด และมี 6 สกุล ในไทยพบ 3 สกุล คือสกุล ผักแว่น Oxalis, สกุล กระทืบยอด Biophytum และสกุล มะเฟือง Averrhoa มีเขตการกระจายพันธุ์กว้างโดยเฉพาะเขตร้อนและกึ่งเขตร้อน




ผักแว่น, สกุล
วันที่ 12 กรกฎาคม 2549

Oxalis

Oxalidaceae

สกุล Oxalis เป็นไม้ล้มลุกขนาดเล็ก ใบเป็นใบประกอบแบบมี 3 ใบย่อย แผ่นใบรูปหัวใจกลับ ออวุลเรียงเป็นแถว 1-2 แถว ในแต่ละช่อง ผลเป็นแคปซูล แตกตามยาว ส่วนผนังติดอยู่กับแกนกลางเมื่อแตก เมล็ดมีจำนวนไม่มากนัก มักมีเยื่อหุ้มที่ดีดเมล็ดออกหลังร่วงลงสู่พื้นดิน (ejaculatory)

สกุลผักแว่นมีเขตการกระจายพันธุ์ทั่วโลก มีจำนวนกว่า 700 ชนิด โดยเฉพาะแถบอเมริกาใต้ อัฟริกาใต้ ในไทยพบในธรรมชาติแต่ขึ้นเป็นวัชพืชเพียงชนิดเดียวคือ ผักแว่น Oxalis corniculata L. และมีที่นำมาเป็นไม้ประดับอีก เช่น ส้มกบ Oxalis acetosella L. (Wood sorrel), Oxalis articulata Savign. (Pink oxalis) และผีเสื้อ Oxalis triangularis A. St.-Hil.

หมายเหตุ  สกุล Oxalis มาจากภาษากรีก oxys แปลว่า acid หรือความเป็นกรด

Oxalis articulata Savign.
(ภาพ: จตุจักร กรุงเทพฯ)

Oxalis triangularis A.St.-Hil.
(ภาพ: มานพ ผู้พัฒน์; จตุจักร กรุงเทพฯ)


ผักแว่น
วันที่ 12 กรกฎาคม 2549

Oxalis corniculata L.

Oxalidaceae

ไม้ล้มลุกอายุหลายปี ขนาดเล็ก สูงถึง 12-15 ซม. มีรากออกตามข้อ หูใบมีขนาดเล็ก ใบประกอบมี 3 ใบย่อย แผ่นใบรูปรีแกมรูปหัวใจกลับ แต่ละใบย่อยกว้างประมาณ 1-1.2 ซม. เป็นแฉกยาวเกือบถึงกึ่งหนึ่งของแผ่นใบ ก้านใบยาว 1-2 ซม. ดอกออกเป็นช่อ มี 1-5 ดอก ก้านช่อดอกยาวได้ถึงประมาณ 2 ซม. กลีบเลี้ยงและกลีบดอกมี 5 กลีบ กลีบดอกสีเหลือง รูปใบพายแกมขอบขนาน ยาว 0.3-1 ซม. มีก้านกลีบ ผลแคปซูล รูปทรงกระบอกแคบๆ ยาว 1-2 ซม. มี 5-11 เมล็ด

ผักแว่นมีเขตการกระจายพันธุ์ทั่วโลก ขึ้นตามที่โล่งเป็นวัชพืช จนถึงระดับความสูงประมาณ 1500 เมตร ทุกส่วนของต้นใช้เป็นสมุนไพรหลายอย่าง ในหลายตำรับ โดยเฉพาะน้ำสกัดจากใบ

หมายเหตุ  ใบประกอบแบบ 3 ใบย่อย คล้ายกับใบต้น shamrock ทที่เป็นสัญลักษณ์ประเทศไอร์แลนด์

ชื่อสามัญ  Indian Sorrel, Yellow Wood Sorrel, Yellow Oxalis

ชื่ออื่น   เกล็ดหอยจีน, ผักแว่นเมืองจีน, ส้มกบ (ภาคกลาง); สังส้ม (แพร่); ส้มสังกา, ส้มสามตา (เชียงใหม่); ส้มดิน, หญ้าตานทราย (แม่ฮ่องสอน).

ใบประกอบแบบมี 3 ใบย่อย ใบรูปหัวใจกลับ กลีบดอกรูปใบพายแกมขอบขนาน
(ภาพ: กรุงเทพฯ)

ผลแคปซูล รูปทรงกระบอกแคบๆ
(ภาพ: กรุงเทพฯ)


ผักแว่น, เฟิน, วงศ์
วันที่ 12 กรกฎาคม 2549

MARSILEACEAE

วงศ์ Marsileaceae ปัจจุบันจัดอยู่ใน หมวด (division) Polypodiophyta โดยแยกจากพวกคล้ายเฟิน (fern allies) เช่นพวก club moss ที่อยู่ในหมวด Lycopodiophyta วงศ์ Marsileaceae ยังถูกจัดให้อยู่ภายใต้ชั้น (class) Polypodiopsida อันดับ (oder) Marsiliales (Hydropteridales เดิม) ซึ่งมีจำนวนสมาชิกอยู่ 3 วงศ์ คือ Azollaceae, Marsileaceae และ Salviniaceae ลักษณะเด่นของวงศ์คือเป็นเฟินน้ำ ใบขนาดเล็ก ยาวเรียวแหลมหรือมีใบย่อน 2-4 ใบ sporocarp ออกที่โคนก้านใบ

วงศ์ผักแว่นมีเขตการกระจายพันธุ์มากในเขตอบอุ่น มี 3 สกุล จำนวนประมาณ 70 ชนิด ในไทยพบขึ้นเป็นวัชพืชสกุลเดียวคือสกุลผักแว่น Marsilea crenata C. Presl




ผักแว่น, เฟิน, สกุล
วันที่ 12 กรกฎาคม 2549

Marsilea

Marsileaceae

สกุล Marsilea เป็นสกุลที่ใหญ่ที่สุดในวงศ์ Marsileaceae มีจำนวนสมาชิกถึง 65 ชนิด ลักษณะเด่นที่มีใบย่อย 4 ใบ (2 คู่) ก้านใบยาว ในไทยพบเพียงชนิดเดียวคือ ผักแว่น Marsilea crenata C. Presl




ผักแว่น, เฟิน
วันที่ 12 กรกฎาคม 2549

Marsilea crenata C. Presl

Marsileaceae

เฟินน้ำล้มลุก ลำต้นสูงได้ถึงประมาณ 20 ซม. มีเหง้ายาวทอดเกาะเลื้อย มีเกล็ดรูปเส้นด้ายบางๆ ขนาดเล็ก รากออกตามโคนของใบ ใบอ่อนม้วนงอ ใบย่อยมี 4 ใบ ขนาดเท่าๆ กัน คล้ายกังหัน แต่ละใบรูปไข่กลับ ยาวประมาณ 1-1.5 ซม. สปอโรคาร์ป (sporocarp) ออกที่โคนก้านใบ 1-2 อัน มีก้านยาวประมาณ 0.5 ซม. สปอโรคาร์ปรูปขอบขนาน ยาวประมาณ 4 มม. สีเขียวแล้วเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล ภายในมีสปอร์จำนวนมาก

ผักแว่นมีเขตการกระจายพันธุ์กว้างในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จนถึงประเทศญี่ปุ่น ใบใช้รับประทานเป็นผักสด

ชื่อสามัญ  Water clover, Pepperwort

ชื่ออื่น   ผักลิ้นปี่ (ภาคใต้)

ใบย่อยมี 4 ใบ ขนาดเท่าๆ กัน คล้ายกังหัน
(ภาพ: ธรรมรัตน์ พุทธไทย)



ผักแว่น
วันที่ 12 กรกฎาคม 2549

Centella asiatica (L.) Urb.

Umbelliferae

ดูที่ บัวบก

ผักแว่นเมืองจีน
วันที่ 12 กรกฎาคม 2549

Oxalis corniculata L.

Oxalidaceae

ดูที่ ผักแว่น



เอกสารอ้างอิง

วิทย์ เที่ยงบูรณธรรม. (2531). ส้มกบ. พจนานุกรมสมุนไพรไทย. โอ.เอส.พรินติ้ง เฮาส์ กรุงเทพฯ หน้า 747-750.

Smith, A. W. (1997). A Gardener's Handbook of Plant Names Their Meaning and Origin. Dover Publication, Inc. Mineola, New York: 256.

Veldkamp, J. F. (1970). Oxalidaceae. In Flora of Thailand Vol. 2 part 1: 16-17.

ความพึงพอการใช้งาน Web Site หน้าสารานุกรมพืช