A.F.G. Kerr นายแพทย์ชาวอังกฤษ ผู้เข้ามาสำรวจและเก็บพรรณไม้ในประเทศไทยเป็นเวลามากกว่า 20 ปี ระหว่างปี พ.ศ. 2445-2475 ได้บันทึกเรื่องราวของนักพฤกษศาสตร์ที่เข้ามาเก็บพรรณไม้ในประเทศไทย ตั้งแต่สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ซึ่งสนใจเฉพาะพันธุ์ไม้เศรษฐกิจเท่านั้น

 

ในสมัยสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี Johann Gerhard Koenig นักพฤกษศาสตร์ชาวเดนมาร์ก เดินทางเข้ามาเก็บพรรณไม้ระหว่างปี พ.ศ. 2321-2322 (1778-1779) แถบจังหวัดอยุธยา ปราจีนบุรี และภูเก็ต แต่ตัวอย่างสูญหายระหว่างการเดินทางไปเป็นจำนวนมาก อย่างไรตามเข้าใจว่ามีตัวอย่างจำนวนหนึ่งเหลืออยู่ในหอพรรณไม้ประเทศเดนมาร์ก

 

George Finlayson นายแพทย์ชาวอังกฤษ เก็บพรรณไม้ราวๆ 30 ชิ้น ในช่วงปี พ.ศ. 2364-2365 (1821-1822) ตัวอย่างพรรณไม้เหล่านี้เก็บรักษาไว้ที่หอพรรณไม้คิว (K)

 

Johann Wilheml Helfer นายแพทย์ชาวออสเตรเลีย ได้รับมอบหมายให้เป็นผู้สำรวจภูมิประเทศในพม่าหลังที่อังกฤษยึดครอง ได้เลยเข้ามาเสำรวจถึงบริเวณด่านเจดีย์สามองค์ของไทยด้วย และเก็บพรรณไม้จำนวนหนึ่ง ซึ่งปัจจุบันเก็บรักษาไว้ที่หอพรรณไม้คิว (K)

 

Sir Robert Hermann Schomburgk กงสุลชาวอังกฤษประจำกรุงเทพในสมัยพระจอมเกล้า ช่วงปี พ.ศ. 2400 (1857) สนใจเรื่องพืชและสัตว์ เก็บตัวอย่างพรรณไม้ได้ประมาณ 240 ตัวอย่าง เก็บรักษาไว้ที่หอพรรณไม้คิว (K)

 

Charles Samuel Pollock Parish บาทหลวงชาวอังกฤษ ประจำที่เมาะระแหม่ง ในพม่า ช่วงปี พ.ศ. 2403 (1860) เข้ามาเก็บพรรณไม้บริเวณด่านเจดีย์สามองค์จำนวนหนึ่ง เก็บรักษาไว้ที่สวนพฤกษศาสตร์คิว (K)

 

Johannes Flias Teysmann นักพฤกษศาสตร์ชาวเนเธอร์แลนด์ อดีตผู้อำนวยการสวนพฤกษศาสตร์โบกอร์ ประเทศอินโดนีเซีย ได้เข้ามาสำรวจและเก็บพรรณไม้ในประเทศไทยช่วงเวลาสั้นๆ ประมาณ 3 สัปดาห์ ในปี พ.ศ. 2504 (1861) เก็บพรรณไม้แถบจังหวัดกาญจนบุรี ราชบุรี และเพชรบุรี ได้ตัวอย่างไปประมาณ 109 ตัวอย่าง และพรรณไม้สดและเมล็ดไม้จำนวนหนึ่ง ตัวอย่างพรรณไม้ส่วนใหญ่เก็บรักษาไว้ที่หอพรรณไม้ไลเดน (L)

 

Theorel Clovis ผู้ช่วยแพทย์ผ่าตัดชาวฝรั่งเศส ผู้สำรวจการเกษตร และพฤกษศาสตร์พื้นบ้านพื้นที่ลุ่มแม่น้ำโขง รวมถึงประเทศไทย ในช่วงปี พ.ศ. 2409-2411 (1866-1868) เก็บพรรณไม้จากประเทศไทยได้ประมาณ 900 ตัวอย่าง เก็บรักษาไว้ที่หอพรรณไม้กรุงปารีส (P)

 

Jean-Baptiste Louis Pierre นักพฤกษศาสตร์ชาวฝรั่งเศส อดีตผู้อำนวยการสวนพฤกษศาสตร์กรุงไซง่อน ที่ร่วมสังเกตดูการเกิดสุริยปราคา บริเวณบ้านหว้าโทน (Wa Ton) ตำบลคลองวาฬ อำเภอเมือง จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ในสมัยสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เก็บพรรณไม้แถบ จังหวัดราชบุรีและประจวบคีรีขันธ์ ได้ประมาณ 200-300 ตัวอย่าง เก็บรักษาไว้ที่หอพรรณไม้กรุงปารีส (P) และหอพรรณไม้คิว (K)

 

Jules Harmand นักธรรมชาติวิทยาชาวฝรั่งเศส สำรวจและเก็บพรรณไม้ในภูมิภาคอินโดจีน และในปี พ.ศ. 2420 (1877) และเข้ามาเก็บพรรณไม้ในประเทศไทยแถบจังหวัดอุบลราชธานี จนถึงอำเภอสังขะ จังหวัดสุรินทร์ เก็บพรรณไม้ได้ประมาณ 100 ตัวอย่าง เก็บรักษาไว้ที่หอพรรณไม้กรุงปารีส (P) และหอพรรณไม้คิว (K)

 

H. Hermann Kunstler ทำงานให้สวนพฤกษศาสตร์กัลกัตตา ประเทศอินเดีย ถูกส่งมาเก็บพรรณไม้บริเวณคาบสมุทรมลายูเมื่อปี พ.ศ. 2523 (1880) และเข้ามาเก็บตัวอย่างพรรณไม้ในประเทศไทยไปด้วยจากบริเวณภาคใต้ของไทย จำนวนประมาณ 24 ตัวอย่าง Henry James Murton ชาวอังกฤษ อดีตผู้อำนวยการสวนพฤกษศาสตร์สิงคโปร์ และได้เป็นผู้ดูแลพระราชอุทยานของสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในปีี พ.ศ. 2424 (1881) เก็บพรรณไม้ได้ประมาณ 140 ตัวอย่าง เก็บรักษาไว้ที่หอพรรณไม้คิว (K)

 

Charles Curtis ผู้ก่อตั้งสวนพฤกษศาสตร์ปีนัง ประเทศมาเลเซีย เข้ามาสำรวจและเก็บตัวอย่างพรรณไม้ในประเทศไทยในปี พ.ศ. 2436 (1893) ได้ตัวอย่างพรรณไม้จำนวนมาก ทั้งตัวอย่างพรรณไม้สดสำหรับปลูกในสวนพฤกษศาสตร์ปีนัง และตัวอย่างพรรณไม้แห้งซึ่งเก็บรักษาไว้ที่หอพรรณไม้สิงคโปร์

 

Arthur Keith หมอชาวอังกฤษของบริษัทเหมืองทองสยาม จำกัด ระหว่างปี พ.ศ. 2432-2434 (1889-1891) เก็บตัวอย่างพรรณไม้ได้ประมาณ 500 ตัวอย่าง บริเวณอำเภอบางสะพาน จังหวัดประจวบคีรีขันธุ์ และใกล้เคียง ตัวอย่างทั้งหมดเก็บไว้ที่หอพรรณไม้ประเทศสิงคโปร์ (SING)

 

E.J. Schmidt นักชีววิทยาทางทะเลชาวเดนมาร์ก เข้ามาสำรวจพรรณไม้ในระหว่างปี พ.ศ. 2442-2443 (1899-1900) บริเวณจังหวัดจันทบุรี ตราด เกาะช้าง และหมู่เกาะใกล้เคียงระหว่างชายแดนไทย-กัมพูชา เก็บตัวอย่างพรรณไม้ได้ประมาณ 1,300 หมายเลข เก็บรักษาไว้ที่ หอพรรณไม้มหาวิทยาลัยโคเปนฮาเกน (C)

 

D.T. Gwynne-Vaughan นักพฤกษศาสตร์ชาวอังกฤษ ได้ติดตามคณะสำรวจ Skeat Expedition เข้ามาในปี พ.ศ. 2422 (1899) เก็บตัวอย่างบริเวณภาคใต้ของประเทศไทย ได้ประมาณ 450 หมายเลข เก็บรักษาไว้ที่ หอพรรณไม้คิว (K) และ Cambridge (CGE) ประเทศสหราชอาณาจักร

 

C.C. Hosseus นักพฤกษศาสตร์ชาวเยอรมัน เข้ามาสำรวจและเก็บตัวอย่างพรรณไม้ระหว่างปี พ.ศ. 2447-2448 (1904-1905) บริเวณภาคเหนือของประเทศไทย ได้ตัวอย่างทั้งสิ้น 830 หมายเลข เก็บรักษาไว้ที่หอพรรณไม้มิวนิค ประเทศเยอรมัน (M) และตัวอย่างซ้ำ (duplicates) เก็บไว้ที่หอพรรณไม้คิว (K) และหอพรรณไม้เอดินเบอร์ก (E) ประเทศสหราชอาณาจักร

 

A.F.G. Kerr นายแพทย์ชาวอังกฤษ ต่อมาได้รับหน้าที่เป็นนักพฤกษศาสตร์ประจำกองตรวจพันธุ์รุกขชาติ ได้สำรวจและเก็บตัวอย่างพรรณไม้ทั่วประเทศอย่างต่อเนื่อง ระหว่างปี พ.ศ. 2445-2475 (1902-1932) ได้ตัวอย่างมากกว่า 20,000 หมายเลข ตัวอย่างที่สมบูรณ์เก็บไว้ที่พิพิธภัณฑ์พืชสิรินธร (BK) ในประเทศไทย หอพรรณไม้คิว (K) และหอพรรณไม้พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาสหราชอาณาจักร (BM) ประเทศสหราชอาณาจักร และมีจำนวนตัวอย่างซ้ำหลายชิ้นถูกส่งไปเก็บไว้ตามหอพรรณไม้อีกหลายแห่งทั่วโลก

 

H.B.G. Garrett ชาวอังกฤษ เข้ามารับราชการในกรมป่าไม้ของไทย และเป็นเจ้าหน้าที่ป่าไม้ออกสำรวจและเก็บพรรณไม้ระหว่างปี พ.ศ. 2422-2502 (1899-1959) โดยเฉพาะทางภาคเหนือ ได้ตัวอย่างประมาณ 1,500 หมายเลข ตัวอย่างเก็บไว้ที่หอพรรณไม้กรมป่าไม้ (กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช) หอพรรณไม้คิว (K) และพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาสหราชอาณาจักร (BM) ประเทศสหราชอาณาจักร และตัวอย่างซ้ำจำนวนหนึ่งถูกเก็บไว้ตามหอพรรณไม้ต่างๆ ในทวีปยุโรป

 

D.J. Collins นักธรรมชาติวิทยาหญิงชาวอังกฤษ เก็บตัวอย่างในช่วงปี พ.ศ. 2445-2481 (1902-1938) บริเวณอำเภอศรีราชา จังหวัดชลบุรี และจังหวัดจันทบุรี เก็บตัวอย่างพรรณไม้ได้กว่า 2,500 หมายเลข ซึ่งส่วนใหญ่ส่งไปเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาสหราชอาณาจักร (BM)

 

J.F. Rock ชาวอเมริกัน สำรวจพรรณไม้ในบริเวณภาคเหนือของไทย 3 ครั้ง ในปี พ.ศ. 2462 (1919), พ.ศ. 2463 (1920) และ พ.ศ. 2464 (1921) ได้ตัวอย่าง 1,912 หมายเลข เก็บไว้ที่หอพรรณไม้แห่งชาติสหรัฐเอมริกา (US)

 

หม่อมเจ้าลักษณากร เกษมสันต์ (H.S.H  Prince Lakshnakara Kasemsant) นักพฤกษศาสตร์พืชเกษตรของไทย เก็บตัวอย่างพรรณไม้ระหว่างปี พ.ศ. 2468-2475 (1925-1932) โดยเฉพาะบริเวณภาคกลาง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคใต้ เก็บตัวอย่างได้จำนวน 1,526 หมายเลข ทั้งหมดเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑ์พืชสิรินธร (BK) กรุงเทพฯ และมีบางส่วนส่งไปตามหอพรรณไม้ในทวีปยุโรป

 

A. Marcan นักเคมีชาวอังกฤษ เข้ามารับราชการในประเทศไทย เป็นผู้อำนวยการโรงกษาปณ์ ต่อมาดำรงตำแหน่งเป็นผู้อำนวยการ Government Laboratary ออกสำรวจและเก็บตัวอย่างพรรณไม้ในระหว่างปี พ.ศ. 2462-2474 (1919-1931) ได้ตัวอย่างจำนวน 2,814 หมายเลข ตัวอย่างส่วนใหญ่เก็บไว้ที่พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาสหราชอาณาจักร (BM) หอพรรณไม้สิงคโปร์ (Sing) และหอพรรณไม้แคลิฟอร์เนีย (UC) สหรัฐอเมริกา และตัวอย่างซ้ำบางตัวอย่างเก็บไว้ที่พิพิธภัณฑ์พืชสิรินธร (BK) กรุงเทพฯ

 

นายพุด ไพรสุรินทร์ (Put Phraisurind) คนไทยที่ทำงานเป็นผู้ช่วยนายแพทย์คาร์ ออกสำรวจและเก็บตัวอย่างทั้งร่วมกับนายแพทย์คาร์และออกไปเอง ทั่วประเทศไทย ระหว่างปี พ.ศ. 2463-2475 (1920-1932) ได้ตัวอย่าง 4,548 หมายเลข ตัวอย่างเก็บไว้ที่พิพิธภัณฑ์พืช้สิรินธร (BK) และหอพรรณไม้คิว (K) และช่วงระหว่างปี 1933-1936 เก็บตัวอย่างได้อีกประมาณ 500 หมายเลข เก็บไว้ที่หอพรรณไม้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช (BKF)

 

Mrs. Eryl Smith แพทย์หญิงชาวอังกฤษ เก็บตัวอย่างพรรณไม้พวกเฟินในช่วงปี พ.ศ. 2465 (1922) บริเวณภาคใต้ของไทย ได้จำนวน 1,984 หมายเลข และเก็บรักษาไว้ที่้พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาสหราชอาณาจักร (BM) ตัวอย่างซ้ำบางอันถูกเก็บไว้ที่ หอพรรณไม้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช (BKF) และหอพรรณไม้สิงคโปร์ (SING)

 

พระยาวันพฤกษ์พิจารณ์ (ทองคำ เศวตศิลา) (Phraya Vanprueck Phicharn) นักพฤกษศาสตร์ของกรมป่าไม้ สำรวจและเก็บตัวอย่างพรรณไม้ในช่วงปี พ.ศ. 2455-2463 (1912-1920) โดยเฉพาะทางภาคเหนือและภาคใต้ของไทย ได้ตัวอย่างประมาณ 1,200 หมายเลข เก็บรักษาไว้ที่หอพรรณไม้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช (BKF) และตัวอย่างซ้ำถูกส่งไปเก็บที่ หอพรรณไม้คิว (K)

 

B. Hayata นักพฤกษศาสตร์ชาวญี่ปุ่น เข้ามาเก็บพรรณไม้ในภาคเหนือของไทย ได้ตัวอย่างประมาณ 1,000 ตัวอย่าง เก็บรักษาไว้ที่หอพรรณไม้โตเกียว (TI) ประเทศญี่ปุ่น

 

Gunnar Seidenfaden นักศึกษาวิชาพฤกษศาสตร์ชาวเดนมาร์ก เข้ามาเก็บตัวอย่างที่จังหวัดจันทบุรี และสุราษฎ์ธานี ประมาณ 2 เดือน ในระหว่างปี พ.ศ. 2477-2478 (1934-1935) ได้ตัวอย่างประมาณ 550 ตัวอย่าง ต่อมาได้ดำรงตำแหน่งเป็นเอกอัครราชทูตเดนมาร์ก ประจำประเทศไทย พำนักอยู่ในกรุงเทพ ระหว่างช่วงที่ดำรงตำแหน่งได้ใช้เวลาว่างศึกษากล้วยไม้ของไทยร่วมกับ ศาสตราจารย์ ดร.เต็ม สมิตินันทน์ และออกสำรวจและเก็บตัวอย่างกล้วยไม้ทั่วประเทศ ในช่วงปี พ.ศ. 2498-2516  (1955-1973) มีทั้งตัวอย่างที่ดองแอลกอฮอล์ และตัวอย่างสด จำนวนมากกว่า 9,000 ตัวอย่าง ส่วนใหญ่เก็บรักษาไว้ที่หอพรรณไม้โคเปนฮาเกน (C)

 

นายคิด สุวรรณสุทธิ (Khid Suvarnasuddhi) เจ้าหน้าที่ป่าไม้ กรมป่าไม้ ออกสำรวจและเก็บตัวอย่างในช่วงปี พ.ศ. 2479-2485 (1936-1942) บริเวณภาคเหนือ ได้ตัวอย่างพรรณไม้ประมาณ 1,000 ตัวอย่าง เก็บรักษาไว้ที่หอพรรณไม้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช (BKF) และตัวอย่างซ้ำบางชิ้นถูกส่งไปหอพรรณไม้คิว (K) และหอพรรณไม้ปารีส (P)

 

ในปี พ.ศ. 2489 (1946) มีโครงการศึกษาพรรณพฤกษชาติในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำแควน้อย จังหวัดกาญจนบุรี นำทีมสำรวจโดย S. Bloembergen, G. Den Hoed และ A.J.G. H. Kostermans ชาวเนเธอร์แลนด์ ร่วมกับอาจารย์กสิณ สุวตพันธุ์ นักพฤกษศาสตร์ชาวไทย รวบรวมตัวอย่างได้ประมาณ 1,200 หมายเลข ส่วนใหญ่เก็บรักษาไว้ที่หอพรรณไม้เมืองไลเดน (L) พิพิธภัณฑ์พืชสิรินธร (BK) และหอพรรณไม้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช (BKF) กรุงเทพฯ

 

ดร. เต็ม สมิตินันทน์ (Tem Smitinand) นักพฤกษศาสตร์ป่าไม้กรมป่าไม้ ช่วงปี พ.ศ. 2463-2538 (1920-1995) สำรวจและเก็บพรรณไม้เป็นจำนวนมากทั่วประเทศตั้งแต่ปี พ.ศ.2490 (1947) รวบรวมได้มากกว่า 12,000 หมายเลข เก็บรักษาไว้ที่หอพรรณไม้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช (BKF) และตัวอย่างซ้ำจำนวนมากถูกส่งไปตามหอพรรณไม้ใหญ่ๆ ในทวีปยุโรปและอเมริกา ในช่วงปี พ.ศ. 2490-2520 (1947-1977) ท่านยังได้ร่วมเก็บพรรณไม้กับนักเก็บพรรณไม้ไทยหลายคนได้แก่

 

นายดี บุญเพ็ง (Dee Bunpheng) ประมาณ 1,600 หมายเลข
นายดิน นาคขาน (Din Nakkan) ประมาณ 1,200 หมายเลข
นายชิด นุภักดี (Chit Nuphakdee) ประมาณ 800 หมายเลข
เพลินจิตร สุวรรณโกเสท (Ploenchit Suvarnakoset) ประมาณ 1,800 หมายเลข
บุนนาค สังขจันทร์ (Bunnak Sangkhachand) ประมาณ 3,000 หมายเลข
บุญชู นิมานงค์ (Bunchu Nimanong) ประมาณ 100 หมายเลข
สนาน เพ็งนเรนทร์ (Sanan Phengnaren) ประมาณ 1,000 หมายเลข
ดำรงศักดิ์ ประพัทธ์ (Damrongsak Praphat) ประมาณ 1,200 หมายเลข
เสนาะ เพ็งนเรนทร์ (Sanoh Phengnaren) ประมาณ 800 หมายเลข
สนั่น ถาวร (Sanan Thaworn) ประมาณ 1,300 หมายเลข
สินชัย ภู่โสมแสง (Sinchai Phusomsaeng) ประมาณ 1,000 หมายเลข
ขันธ์ชัย บุญช่วย (Khanthachai Bunchuai) ประมาณ 2,000 หมายเลข

 

Llewelyn Williams นักพฤกษศาสตร์ชาวอเมริกัน เข้ามาสำรวจต้นไม้ประเภทที่มีน้ำยางร่วมกับ ดร. เต็ม สมิตินันทน์ ช่วงในปี พ.ศ. 2493 (1950) เป็นเวลา 3 เดือน ทางภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงใต้ และภาคใต้ของไทย เก็บตัวอย่างได้ประมาณ 500 หมายเลข เก็บรักษาไว้ที่ หอพรรณไม้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช (BKF)

 

Ernest C. Abbe และ Lucy Abbe สองพี่น้องชาวอเมริกันศึกษาพืชวงศืไม้ก่อ (Fagaceae) ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ร่วมกับ ดร. เต็มในปี พ.ศ. 2499 (1956) เก็บตัวอย่างได้ประมาณ 1,000 ตัวอย่าง ตัวอย่างพรรณไม้เก็บไว้ที่หอพรรณไม้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช (BKF) และหอพรรณไม้ของสวนพฤกษศาสตร์มิสซูรี่ (MO) ประเทศสหรัฐอเมริกา

 

Ingrid Alsterlund นักพฤกษศาสตร์หญิงชาวสวีเดน เข้ามาสำรวจและเก็บพืชพวกกล้วยไม้ในปีช่วงปี พ.ศ. 2510 (1967) บริเวณดอยอินทนนท์ และดอยเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ ได้ตัวอย่างสดประมาณ 400 ตัวอย่าง เก็บไว้ที่หอพรรณไม้ Goteborg  (GB) ประเทศสวีเดน

 

ในปี พ.ศ. 2500 (1957) เริ่มโครงการศึกษาพรรณพฤกษชาติของประเทศไทย ในเบื้องต้นด้วยความร่วมมือระหว่างนักพฤกษศาสตร์ไทย และเดนมาร์ก นักพฤกษศาสตร์ชาวเดนมาร์กได้แก่ Prof. Kai Gram และ Dr. C. Syrach Larsen เป็นผู้ประสานงานกับฝ่ายไทยเพื่อเตรียมความพร้อมให้กับคณะสำรวจต่อไป ในระหว่างเดือนมกราคม-มีนาคม คณะสำรวจรวมได้แก่ดร. เต็ม สมิตินันทน์ G. Seidenfaden และอาจารย์กสิณ สุวตพันธุ์ ได้ร่วมสำรวจและเก็บพรรณไม้ทางภาคเหนือ และภาคใต้ของไทย ได้ตัวอย่างประมาณ 400 ตัวอย่าง ส่วนใหญ่เก็บรักษาไว้ที่ หอพรรณไม้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช (BKF)และหอพรรณไม้โคเปนฮาเกน (C)

 

คณะสำรวจพรรณพฤกษชาติไทย-เดนมาร์กชุดใหม่ ภายใต้การนำโดยนักพฤกษศาสตร์ชาวเดนมาร์ก Thorvald SØerensen, Kai Larsen, Bertel Hansen และ E. Warncke ออกสำรวจและเก็บพรรณไม้ร่วมกับนักพฤกษศาสตร์ไทยหลายท่าน ช่วงระหว่างปี พ.ศ. 2501-2511 (1958-1968) เป็นเวลาประมาณ 10 ปี ได้ตัวอย่างจำนวนมากกว่า 30,000 ตัวอย่าง

 

ในปี พ.ศ. 2506 (1963) องค์การยูเนสโก (UNESCO) ได้มาอบรมการสำรวจพรรณไม้กับประเทศไทย และออกสำรวจและเก็บตัวอย่างพรรณไม้ร่วมกัน โดยการนำของ ดร.เต็ม สมิตินันทน์ และ H. Sleumer เก็บตัวอย่างได้ประมาณ 500 หมายเลข บริเวณจังหวัดเชียงใหม่ เลย สระบุรี และสุราษฎ์ธานี โดยเฉพาะตามพื้นที่ภูเขาหินปูน ตัวอย่างเก็บรักษาไว้ที่ หอพรรณไม้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช (BKF) หอพรรณไม้ไลเดน (L) และ หอพรรณไม้สิงคโปร์ (SING)

 

ในระหว่างปี พ.ศ. 2508-2518 (1965-1975) โครงการสำรวจพรรณพฤกษชาติไทย-เดนมาร์กเริ่มขยายวงกว้าง มีคณะทำงานจากหอพรรณไม้ไลเดน (L) โดยมี A. Touw และ H. Hennipman ร่วมกับ ดร.จำลอง เพ็งคล้าย นักพฤกษศาสตร์กรมป่าไม้ ออกสำรวจและเก็บตัวอย่างพรรณไม้ โดยเฉพาะในภาคเหนือ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งตัวอย่างส่วนมากเป็นมอส และเฟิน ได้ตัวอย่างประมาณ 5,000 หมายเลข เก็บรักษาไว้ที่ หอพรรณไม้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช (BKF) และหอพรรรไม้ไลเดน (L) ประเทศเนเธอร์แลนด์

 

ในระยะเวลาต่อมามีคณะสำรวจและเก็บพรรณไม้หลายคณะ เช่น H.P. Nooteboom ปี พ.ศ. 2511 (1968) C.F. van Beusekom ช่วงปี พ.ศ. 2511-2512 (1968-1969) และ R. Geesink ปี พ.ศ. 2514-2518 (1971-1975) ซึ่งรวมแล้วเก็บตัวอย่างได้ประมาณ 8,700 หมายเลข

 

ช่วงปี พ.ศ. 2501 (1958) โครงการสำรวจและเก็บพรรณไม้ระหว่างไทย - ญี่ปุ่น เริ่มขึ้นหลังจากการประชุม Pacific Science Congress ครั้งที่ 9 โดยมี T. Tuyama เข้ามาเก็บพรรณไม้ในภาคเหนือของไทยได้ประมาณ 700 หมายเลข ต่อมา A. Kira จากมหาวิทยาลัยโอซากา นำทีมศึกษานิเวศวิทยาร่วมกับมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ในเขตพื้นที่ภาคเหนือ ภาคกลาง และภาคใต้ ทีมสำรวจเก็บตัวอย่างพรรณไม้ได้ประมาณ 3,000 หมายเลข ซึ่งส่วนมากเป็นตัวอย่างสำหรับการศึกษานิเวศวิทยา มีดอกและผลไม่สมบูรณ์ อย่างไรก็ตามตัวอย่างเหล่านี้ส่วนใหญ่เก็บไว้ที่หอพรรณไม้โตเกียว (TI) และหอพรรณไม้โอซากา (OSA)

 

ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2508 (1965) เป็นต้นมา กิจกรรมด้านสำรวจ ศึกษาพรรณไม้ เริ่มมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อจัดทำหนังสือพรรณพฤกษชาติของประเทศไทย (Flora of Thailand) เช่นคณะสำรวจจากประเทศญี่ปุ่น M. Tagawa และ K. Iwatsuki ของมหาวิทยาลัยเกียวโต และคณะของ G. Murata, H. Koyama, T. Shimizu และ N. Fukuoka ได้ตัวอย่างมากกว่า 120,000 หมายเลข ซึ่งตัวอย่างส่วนใหญ่เก็บไว้ที่หอพรรณไม้มหาวิทยาลัยเกียวโต (KYO) และหอพรรณไม้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช (BKF)

 

นอกจากนักสำรวจและเก็บพรรณไม้จากต่างประเทศ ยังมีนักพฤกษศาสตร์ชาวไทยอีกจำนวนหนึ่ง ซึ่งทำงานอยู่ที่หอพรรรไม้กรมวิชาการเกษตรหรือพิพิธภัณฑ์พืชสิรินธร (BK) ในปัจจุบัน มีการสำรวจและเก็บตัวอย่างพรรณไม้เช่นเดียวกัน เช่น คุณจเร สดากร (ประมาณ 700 หมายเลข), อาจารย์จิรายุพิน จันทร์ประสงค์ (ประมาณ 2,300 หมายเลข), คุณประหยัด สังขจันทร์(ประมาณ 2,000 หมายเลข) คุณสกล สุธีรศร (ประมาณ 4,500 หมายเลข) อาจารย์อำไพ ยงบุญเกิด (ประมาณ 500 หมายเลข) และ J.F Maxwell (ประมาณ 4,000 หมายเลข -ในช่วงเวลาที่ทำงานอยู่กับหอพรรณกรมวิชาการเกษตรเดิม) ซึ่งตัวอย่างเกือบทั้งหมดเก็บไว้ที่ พิพิธภัณฑ์พืชสิรินธร (BK) และมีตัวอย่างซ้ำบางส่วนส่งไปเก็บไว้ตามหอพรรณไม้ต่างๆ ทั่วโลก

 

ในส่วนของนักพฤกษศาสตร์ไทยของหอพรรณไม้กรมป่าไม้ (BKF) ซึ่งในปัจจุบันอยู่ภายใต้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ได้ดำเนินการสำรวจและเก็บพรรณไม้อย่างต่อเนื่องร่วมกับนักพฤกษศาสตร์รุ่นใหม่ๆ จากหอพรรณไม้ที่สำคัญของโลก และนักพฤกษศาสตร์ของไทยเอง เพื่อการศึกษาวิจัยพรรณไม้ให้เสร็จสมบูรณ์ตามโครงการพรรณพฤกษชาติของประเทศไทย (Flora of Thailand Project) จนถึงปัจจุบันมีตัวอย่างพรรณไม้ของหอพรรณไม้ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช มีจำนวนประมาณ 200,000 ชิ้น และมีความหลากหลายของพรรณพืช ประมาณ 12,000 ชนิด และเริ่มมีการจัดทำระบบฐานข้อมูลตัวอย่างพรรณไม้แห้ง โดยความร่วมมือกับโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามราชกุมารี จัดทำฐานข้อมูลได้ีจำนวนประมาณ 120,000 ข้อมูล ต่อมาทางหอพรรณไม้กรมอุทยานแห่งชาติได้นำระบบ ฐานข้อมูล BRHAMS มาใช้ และเริ่มเผยแพร่ข้อมูลตัวอย่างพรรณไม้ทางเวปไซต์ของหอพรรณไม้แล้ว

 

นอกจากนี้นักพฤกษศาตร์ไทยของมหาวิทยาลัยในประเทศที่มีการเรียนการสอนวิชาพฤกษศาสตร์ มีการตื่นตัว และผลิตนักพฤกษศาสตร์ออกมาอย่างสม่ำเสมอ นักพฤกษศาสตร์ของหน่วยงานใหม่ เช่นองค์การสวนพฤกษศาสตร์ องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ มีการบรรจุนักพฤกษศาสตร์จำนวนมาก และมีกิจกรรมการสำรวจและเก็บตัวอย่างพรรณไม้ด้วย การสำรวจและเก็บพรรณไม้จึงขยายวงกว้างและจำนวนตัวอย่างพรรณไม้ทวีจำนวนมากขึ้น ซึ่งเก็บรักษาไว้ตามมหาวิทยาลัยต่างๆ ทั่วประเทศ องค์การสวนพฤกษสาสตร์ และองค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ดังกล่าว เป็นคลังข้อมูลที่สำคัญในการศึกษาวิจัยด้านพฤกษศาสตร์ที่สำคัญของประเทศ

 

เอกสารอ้างอิง:

สงวน อั้นคง. 2529. การสำรวจพันธุ์ไม้. สิ่งแรกในเมืองไทย เล่ม 4. สำนักพิมพ์แพร่พิทยา กรุงเทพฯ. หน้า 26-38.

Smitinand, T.  1989.  Thailand. In Campbell, D.G. and H.D. Hammond (eds.) Floristic Inventory of Tropical Countries.  The New York Botanical Garden: 63-82.